mogal

 

ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (Mughal Empire: 1526 - 1857) - ಸಮಗ್ರ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳುಮೊಘಲರು ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ರಾಜವಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಈ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು KPSC (KAS, FDA, SDA, PDO) ಮತ್ತು KEA ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಪ್ರಿಲಿಮ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಮೇನ್ಸ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

 

1.    ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಅರಸರು (Rulers and Foundations)ಬಾಬರ್ (Babur: 1526 - 1530):ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪಕ.1526 - ಮೊದಲ ಪಾಣಿಪತ್ ಕದನ: ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಲೋದಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ದೆಹಲಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಇವನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಫಿರಂಗಿ (Artillery) ಮತ್ತು ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದನು.ಕೃತಿ: 'ತುಜುಕ್-ಇ-ಬಾಬರಿ' (ಬಾಬರ್ ನಾಮ) - ಇದು ತುರ್ಕಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ.ಹುಮಾಯೂನ್ (Humayun: 1530-1540 & 1555-1556):ಶೇರ್ ಷಾ ಸೂರಿಯಿಂದ ಚೌಸಾ (1539) ಮತ್ತು ಕನೌಜ್ (1540) ಕದನಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತು ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ 1555ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದನು.ಅಕ್ಬರ್ (Akbar: 1556 - 1605):ಮೊಘಲರಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೊರೆ.1556 - ಎರಡನೇ ಪಾಣಿಪತ್ ಕದನ: ಹೇಮುವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು.ದೀನ್-ಇ-ಇಲಾಹಿ (1582): ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳ ಸಾರವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಹೊಸ ಪಂಥವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.ಜಿಸಿಯಾ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದನು (1564).ಜಹಾಂಗೀರ್ (Jahangir: 1605 - 1627):ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯದ ಸರಪಳಿ (Chain of Justice) ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು.ಷಾ ಜಹಾನ್ (Shah Jahan: 1627 - 1658):ಇವನ ಕಾಲವನ್ನು ಮೊಘಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ 'ಸುವರ್ಣ ಯುಗ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.ಔರಂಗಜೇಬ್ (Aurangzeb: 1658 - 1707):'ಆಲಂಗೀರ್' ಮತ್ತು 'ಜಿಂದಾ ಪೀರ್' (ಜೀವಂತ ಸಂತ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.

 

2.    ಮೊಘಲರ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Administration)ಮನ್ಸಬ್ದಾರಿ ಪದ್ಧತಿ (Mansabdari System): ಅಕ್ಬರ್ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿತ್ತು. 'ಜಾತ್' (Rank) ಮತ್ತು 'ಸವಾರ್' (Cavalry count) ಎಂಬ ಎರಡು ಶ್ರೇಣಿಗಳಿದ್ದವು.ಜಬ್ದಿ ಪದ್ಧತಿ (Zabti System): ರಾಜಾ ತೋಡರಮಲ್ಲನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಕಂದಾಯ ಪದ್ಧತಿ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅದರ ಫಲವತ್ತತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪೋಲಾಜ್, ಪರೌತಿ, ಚಚಾರ್ ಮತ್ತು ಬಂಜಾರ್ ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಕೇಂದ್ರ ಆಡಳಿತ:ವಜೀರ್/ದಿವಾನ್: ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿ.ಮೀರ್ ಬಕ್ಷಿ: ಮಿಲಿಟರಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ.ಖಾನ್-ಇ-ಸಮನ್: ಅರಮನೆಯ ಉಸ್ತುವಾರಿ.

 

3.    ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ (Art and Architecture)ಮೊಘಲರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಪರ್ಷಿಯನ್, ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಶೈಲಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ.ಅರಸಪ್ರಮುಖ ಸ್ಮಾರಕಗಳುಅಕ್ಬರ್ಫತೇಪುರ್ ಸಿಕ್ರಿ, ಬುಲಂದ್ ದರ್ವಾಜಾ, ಆಗ್ರಾ ಕೋಟೆ.ಜಹಾಂಗೀರ್ಇತಿಮದ್-ಉದ್-ದೌಲಾ ಸಮಾಧಿ (ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 'ಪಿಯೆಟ್ರಾ ಡ್ಯೂರಾ' ಅಲಂಕಾರ ಬಳಕೆ).ಷಾ ಜಹಾನ್ತಾಜ್ ಮಹಲ್, ಕೆಂಪು ಕೋಟೆ (ದೆಹಲಿ), ಜಮಾ ಮಸೀದಿ.ಔರಂಗಜೇಬ್ಬಿಬಿ ಕಾ ಮಕ್ಬರಾ (ಔರಂಗಾಬಾದ್), ಮೋತಿ ಮಸೀದಿ.

 

4.     ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಆಧಾರಗಳು (Literary Sources)ಬಾಬರ್ ನಾಮ: ಬಾಬರ್ (ತುರ್ಕಿ).ಹುಮಾಯೂನ್ ನಾಮ: ಗುಲ್ಬದನ್ ಬೇಗಂ.ಅಕ್ಬರ್ ನಾಮ / ಐನ್-ಇ-ಅಕ್ಬರಿ: ಅಬುಲ್ ಫಜಲ್.ತುಜುಕ್-ಇ-ಜಹಾಂಗೀರಿ: ಜಹಾಂಗೀರ್.5. ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಾಂಶ (Quick Revision Points)ಸ್ಥಾಪನೆ: 1526, ಬಾಬರ್ ಮೂಲಕ.ಪತನ: 1857ರ ಸಿಪಾಯಿ ದಂಗೆಯ ನಂತರ (ಬಹದ್ದೂರ್ ಷಾ ಜಾಫರ್ ಕೊನೆಯ ಅರಸ).ಪ್ರಮುಖ ಕದನಗಳು: ಖಾನ್ವಾ (1527), ಚಂದೇರಿ (1528), ಘಾಗ್ರಾ (1529), ಹಲ್ದಿಘಾಟಿ (1576).ರಾಜಧಾನಿಗಳು: ಆಗ್ರಾ, ದೆಹಲಿ, ಫತೇಪುರ್ ಸಿಕ್ರಿ, ಲಾಹೋರ್.ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ: ಪರ್ಷಿಯನ್.ನಿಮಗೆ ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದಾದರೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯುದ್ಧ ಅಥವಾ ಅರಸನ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಬೇಕಿದ್ದರೆ ಕೇಳಬಹುದು.